facebook
logotype
img1
img2
img3

Tańce ludowe

Tańce ludowe wykonane zgodnie z tradycją to  dziś wielka sztuka. Kiedyś prawie wszyscy pięknie i z wprawą wywijali mazurki i oberki. Jedną z najlepszych okazji do tańca było wesele, organizowano także tańczone wieczory i różnego rodzaju zabawy wiejskie. Tańczono także przy okazji dożynek.
Tańce ludowe można podzielić na trzy kategorie:
-    tańce powszechne
-    tańce-zabawy
-    tańce obrzędowe
Tańce powszechne to takie, które są ogólnie znane, tańczone przy jakiejkolwiek  ku temu okazji. Tańce-zabawy najczęściej są wykonywane bez akompaniamentu muzycznego, towarzyszy im przede wszystkim śpiew. Tańce obrzędowe zaś są istotnym elementem jakiegoś obrzędu.

 „Chyba bym ja była nie łojcowska córka, ż ebym nie umiała tańcować mazurka!”

Tańce ludowe wykonane zgodnie z tradycją to dziś wielka sztuka. Kiedyś prawie wszyscy pięknie i świetnie wprawą wywijali mazurki i oberki. Jedną z najlepszych okazji do tańca było wesele, organizowano także tańczone wieczory i różne proste zabawy wiejskie. Tańczono także przy okazji dożynek.

Tańce ludowe można podzielić na trzy kategorie:

  • tańce powszechne
  • tańce-zabawy
  • tańce obrzędowe

Tańce powszechne to takie, które są ogólnie znane, tańczone przy jakiejkolwiek ku temu opcja. Tańce-zabawy najczęściej są używane bez akompaniamentu muzycznego, towarzyszy im przede wszystkim wszystkim. Tańce obrzędowe zaś są istotnymi elementami używającymi obrzędu.

Wszystkie tańce opisują się z leksykonu autorstwa dr Grażyny Dąbrowskiej „Taniec w polskiej tradycji” Warszawa 2005/2006 oraz Za: Dąbrowska Grażyna, „Folklor Mazowsza. Mazowsze nad Świdrem ”; 

  A oto najbardziej popularne tańce powszechne w obszarach kołbielskim.

  •  DRABANT - taniec znany na Mazowszu, jako coś pośredniego między mazurem a polonezem. Tańczony był np. na zakończenie wesela. Nazwa „drabant” korzysta od żołnierzy-straży przybocznej cesarzy niemieckich. W tańcu tym istotną sprawą jest ustawienie pozycji różnych tancerzy i par tanecznych w stosunku do siebie nawzajem. Pary w ułożeniu otwarte są ustawione naprzeciwko siebie, poruszają się krokami biegu lub polki. Pary dochodzą do siebie, przechodzą między sobą i zmieniają miejsca. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” pisze: „jak polonezem zwykle zaczynaano zabawę, tak też kończy się na drabantem, w którym że gnano gospodarstwo, a goście do powozów wychano. Ponieważ ludzie uprawiają warzywa przy dworach, naśladują od wieków zwyczaje szlachty i wytwarzają ten obsługiwany wspólny obyczaj narodowy, więc też drabant, zaniechany przez szlachtę,
  • MAZUREK - to taniec szybki, obrotowy, wykonywany „gładko”, bez podskakiwania. Pary tańczą wirując w takt trójmiarowej muzyki. Ważna cecha tego tańca jest faktem, że pary tańczą przy zamkniętym sposobie trzymania. Po kilku minutach wirowania np. w prawo, para zmienia kierunek obrotów i zaczyna się obracać się w lewo.  
  • OBEREK - taniec bardzo podobny do mazurka, tańczony szybko. Pary wirują po linii kół, zmieniając kierunek obrotów. Częste w tym tańcu używane są zmiany stron tańca, co przy wykonywaniu szybkich kroków wymaga precyzji i zręczności. Każda chwila zmiany strony jest akcentowany podbitką - w tym momencie pary następnych zawirowanie par w miejscu.  
  • POLKA „GŁADKA” - polka zwana „gładką”, która tańczy się ją bez „podrygiwania”, a decyduje o tym towarzyszącej muzyce. W tym tańcu stosowany sposób zamknięty trzymania w parze. Taniec toczy się po linii koła, pary wirują, obracając się w lewo lub w prawo.
  • POLKA TRZĘSIONA - ta polka różni się od zwykłej tym, że przy takim samym kroku, wykonywanym na całych stopach, uczestnikach nadają tańcowi charakterystyczną „drygliwość”, która również zawiera pasującą muzykę towarzyszącą. Pary połączone jak w mazurku czy oberku wirują po liniach kół „pod słońcem” lub „ze słońcem”. Kierunek tańca jest zmieniany na zawołanie jednego z tancerzy.  
  • TROJAK - to taniec dwuczęściowy: pierwsza część tańczona jest w rytmie marsza, w umiarkowanym tempie, druga część w rytmie mazurka, szybko. Uczestnicy tańca ustawiają się trójkami: dwie kobiety i mężczyzna w środku. Mężczyzna jest zbliżony w kierunku niż kobiety, obejmuje je pod ręką. W pierwszej części tańca trójka idzie krokami chodu, najpierw w kierunku, w którym kobiety są zwrócone przodem, a następnie w kierunku kierunku. W drugiej części tańczący krążą na miejscu krokami biegu. Krążenie mężczyzny raz z jedną kobietą, raz z drugą. Podczas obrotów kobieta bez partnera obiegi tańczącej parę do momentu spotkania z pracownikną. W pobliżu mężczyzna uwalnia pierwszą partnerkę i krążąc w kierunku połączenia łączy się z drugą tancerką. Tancerze podczas drugiej części trojaka wykonują także figurę, w stosunku do tańca dwu rzędowego pojedynczych osób, które tańczą po liniach kół, w przeciwnych kierunkach, podając sobie przelotnie ręce w momencie spotkania dwojga tancerzy. Po części szybkiej, następuje powtórzenie części pierwszej, wykonanej w znacznie wolniejszym tempie.  
  • KRAKOWIAK - w formie wykonywanej na Mazowszu przypomina polkę. Tancerze po przetańczeniu kilkunastu taktów w ułożeniu zamkniętym, rozłączają ręce i zwróceni przodem w przeciwną stronę zahaczają je w zgięciu łokci - tak tańczą, obracając się w miejscu. W dowolnym momencie do zmiany kierunku obrotu. Tancerze obejmują także podczas tańca wspólne koło i obracanie się w lewo, w prawo.  

Bardzo interesująca forma przybierały tańce-zabawy, które są najczęściej używane przy okazji wesela. Bawiono się szczególnie wtedy gdy muzykanci mieli przerwę. Tańce zabawy odbywają się najczęściej bez akompaniamentu, przy śpiewie korzystają z zabawy i obserwatorów.  

  • ZAJĄC - do wykonania tego tańca używano dwa patyki lub drewienka, które układano na krzyż. Taniec, który wykonywali mężczyźni, jak i kobiety, polega na przeskakiwaniu przez patyki, co wymaga zręczności. Tańczący przesyła kropkę na pół między patykami i tak coraz szybciej, kończąc taniec skokiem na obie nogi, wraz z ostatnią sylabą piosenek. A oto treść piosenek śpiewanej podczas tej zabawy:
    „Za góreckóm siedział zając, tak nóżkami przebirając.
    I ja też bym przebirała, żebym takie nóżki miała
    jak ten zając.
    I ty zając i ja zając tak nóżkami przebirając.
    I ja Też bym przebirała żebym TAKIE nóżki miała,
    Jak dziesięć Zając „.
  • KOKOSZKA - w tej zabawnej tańce i śpiewają same same kobiety. Należyno być ich cztery, sześć lub osiem. Kobiety ustawiają się na obwodzie koła połączonych bokiem do środków i łączników prawniczych dłonie. Idą ze śpiewem krokiem chodu, zwrócone są przodem do środków kół i rąk ręce jak do modlitwy. Pozostając na miejscu zwracaj się do siebie po dwóch w ukłonie raz w jednej stronie, raz w drugiej. Dalej wykonuj pół obrotu i ze złożonymi transakcjami przykucają tak, że stykają się biodrami. Następnie wstrząśnij z przysiadu i wykonaj kolejny pół obrotu i przysiad, przodem do środka koła. A oto jakie słowa towarzyszą tej zabawie:
    „Kokoska, nieboska złote jojka niosła,
    kokosecka niebosecka, ni mo tyłka i korecka,
    jo pani, ty pani bijma się tyłkami”.
     
  • KOWAL - tu także biorą udział w tańcu, jak i śpiewie same same kobiety. Podczas śpiewania dwie kobiety wybiera się na środek izby, zahaczają ręce zgięte w łokciach i krążą w miejscu, po kilku chwilach zmieniają kierunek obrotu. Z tańczącej dwójki, robią się dwie pary, a po następnych zwrotach cztery i tak aż do zabraknie chętnych do tańca.
    „Zagrojcie ze nóm kowola,
    tygo starygo brodola.
    I świdry i młoty powyrzucoł za płoty.
    Zagrojcie ze nas kowola,
    niech się wykranca do wola.
    Nas kowol wóz kował, co zrobił popsował.
    Zagrojcie nóm kowola
    niech się wykranca do wola ”
  •  KAJDUK - w tej zabawnej biorą udział kobiet, jak i mężczyzn. Taniec ten jest tańczony wokół trzech czapek (zamiast czaek może być chusteczki, a nawet główki kapusty czy buraki) ułożonych na ziemię za drugą. W tańcu uczestniczą trzy osoby przebiegające po liniach kolistych i esowatych między czapkami. Gdy pierwszy wskaźnik rzuci się na drugą czapce, zacznij drugi wskaźnikrz. Trzeci włącza się do zabawy, gdy pierwszy jest przy drugiej czapce. Należało uważać, by nie zderzyć się z innym uczestnikiem zabawy. Ci, którzy się zderzą, odchodzą na bok i ich miejsce zajmują następni chętni do zabawy.
  • „Kajduk, kajduka zabacyłam kozucha
    zabacyłam siabelki, co wisiała u belki”

 

  • OWCZAREK - taniec wykonywany przy akompaniamencie muzyki instrumentalnej polega na wirowaniu w liniach kół i na zmianach w trakcie tańca, w momencie zasygnalizowanego przez muzykanta. Pośrodku wirujących par tańczy mężczyzna bez pary. W momencie zmieniania partnerów solista stara się jak wynik dobrać sobie partnerkę. Jeśli mu się to uda bez pary pozostaje inny mężczyzna. Dodatkowa rola obejmuje pasek, trzymany w rękach przez tancerz bez pary. Pasek ten rzucony w zmiany zmian, zostań pośpiesznie podniesiony, przez uderzyć nim w związku „solistę”.  
  • PRZEPIÓRECZKA - nazwa tańca-zabawy stosuje od słów piosenki „Uciekła mi przepióreczka ...”. Uczestnicy, kobiety i mężczyźni, ustawiają się w dwóch przeciwległych szeregach. Taniec polega na tłumaczeniu między szeregami połączeń wszystkich par tanecznych. Taniec trwa długo przy powtarzającej się liczbie pieśni, bo każdy mężczyzna musi zatańczyć z każdą kobietą.  

     Tańce obrzędowe w pełni powiązane z funkcją powiązaną z jakimś rytuałem rodzinnym albo dorocznym. Najbogatszy zbiór tańców obrzędowych można było zobaczyć kiedyś podczas wesela.  

  • TANIEC STARSZEGO SWATA Z PANNĄ MŁODĄ - taniec ten odbywał się, gdy pan młody przyjechał do domu panny objętych. Prowadzący orszak weselny starszy swat ni ros ze sobą tzw. gaik (zieloną gałąź przystrojona cukierkami) i ta gałęzie w ręku brał do tańca pannę młodą. Tańczono zwykle przy tej okazji mazurka lub oberka.  
  • OPROWADZANIE PANNY MŁODEJ PRZEZ STARSZĄDŹ DRUHNĘ - tuż przed odjazdem do ślubu, przy pieśniach śpiewających przez kobiety zebrane w izbie starsza druhna oprowadza pannę młodszą po izbie, po to, by pożegnać się z obecnymi, postawić ich „pod nogami”. Oprowadzanie to było zwane przeprosinami. Obecni w izbie korzystają jakby przyzwolenie na odejście ze stanu panieńskiego. 
  • TANIEC STARSZEGO DRUŻBY Z PANIĄ MŁODĄ - tańcem tym wyróżnić moment zastosowania mężatki ze społeczności panien i kawalerów. Starszy drużba tańczy z panną młodszy wokół krzesła postawiony na środku. Stara się znienacka posadzić na nim młodą, ale udaje mu się to dopiero za drugą razem. Najczęściej przy tym tańcu grano oberka.  
  • TANIEC DRUHEN WOKÓŁ PANNY MŁODEJ - tuż przed oczepinami druhenki tańczące wokół stojącej na krześle panny obciągniętej, uwzględniającej ten sposób użycia jej ze stanu panieńskiego.  
  • TANIEC PANNY MŁODEJ Z WESELNIKAMI - był to element zakończący oczepiny. Po nałożonym czepca młoda mężatka tańczy mazurek po kolei z gościemi weselnymi.